Grondstoffentransitie

Op weg naar circulaire economie

De beschikbaarheid van grondstoffen is geen vanzelfsprekendheid meer. Geopolitieke spanningen, schaarste en strengere Europese regelgeving leggen kwetsbaarheden bloot waar ook Flevolandse bedrijven direct mee te maken krijgen. Dat geeft een nieuw perspectief op wat lange tijd primair als milieuvraagstuk werd beschouwd: de transitie naar een circulaire economie is ook een kwestie van strategische weerbaarheid. Het doel is grondstoffen zo lang mogelijk in de keten te houden, minder afhankelijk te worden van kritieke importmaterialen en producten te ontwerpen die herstelbaar en herbruikbaar zijn.

Grijs en groen: twee stromen, een doel

De circulaire economie is een breed domein. Daarom onderscheiden we twee grondstoffenstromen:

De groene stroom – betreft materialen uit de levende natuur, zoals hout, vlas, stro en andere biobased bouwmaterialen.
De grijze stroom – omvat materialen uit de niet-levende natuur, zoals metalen, kunststoffen en bouwpuin.

Beide stromen bieden kansen voor Flevoland, die zich kenmerkt als landbouwprovincie met potentie voor biobased teelt en als regio met een diverse industrie, waaronder verpakkingsbedrijven, bouwers en maakindustrie. Tegelijkertijd is de ontwikkeling van circulaire waardeketens weerbarstig. Ketens zijn nog onvolledig ontwikkeld en schaalbare businessmodellen staan in veel gevallen nog in de kinderschoenen. Daarbij is het innovatief bedrijfsleven binnen dit domein in Flevoland nog beperkt aanwezig, terwijl juist deze groep cruciaal is voor versnelling.

In 2025 hebben we, mede op basis van beschikbare capaciteit, gerichte keuzes gemaakt in onze inzet. We werkten aan initiatieven binnen beide stromen, met nadruk op toepassingsgebieden waar op dat moment de meeste beweging en samenwerkingskansen lagen. Innovatie speelt hierin een sleutelrol: digitalisering fungeert als aanjager om circulaire toepassingen te versnellen en op te schalen, onder meer via data-integratie, whole life carbon-berekeningen (de hoeveelheid CO2 die een gebouw gedurende de hele levensduur veroorzaakt) en parametrisch ontwerpen.

De bouwsector als aanknopingspunt

Flevoland staat voor een aanzienlijke bouwopgave. In Almere, Lelystad en Dronten wordt gewerkt aan grootschalige uitbreidingen – Almere Pampus, Lelystad Zuiderhagen en Dronten-Zuid – die goed zijn voor tienduizenden woningen richting 2030. In de beleidsdocumenten van deze gemeenten is circulariteit, biobased bouwen en energiezuinigheid een belangrijk uitgangspunt. Deze ontwikkeling biedt duidelijke aanknopingspunten voor de grondstoffentransitie: het is een context waarin vraag en aanbod van circulaire en biobased materialen samenkomen.

Horizon richt zich daarin niet exclusief op een sector, maar beweegt mee met waar de meeste impact en samenwerkingsmogelijkheden ontstaan. In 2025 is zo een basis gelegd voor de verdere ontwikkeling van circulaire waardeketens, zowel binnen als buiten de bouwsector.

Bouwen aan ecosystemen: DigiC en Van Polder tot Pand

Horizon zette in 2025 in op twee pijlers voor samenwerking:

DigiC

DigiC is een bovenregionaal innovatieprogramma gericht op het versnellen van circulair bouwen via digitalisering. In 2025 is dit programma van Utrecht uitgebreid naar Flevoland en Noord-Holland, in samenwerking met ROM Utrecht en InWest. DigiC verbindt bedrijven, overheden en kennisinstellingen om digitale oplossingen voor circulair en fabrieksmatig bouwen schaalbaar en betaalbaar te maken. Horizon organiseerde een DigiC-rondetafel met vijftig deelnemers, waar projectideeën werden ontwikkeld rond whole life carbon en fabrieksmatig bouwen. Eind 2025 toonden de provincie Flevoland en Flevolandse bedrijven interesse om aan te haken.

Van Polder tot Pand
Van Polder tot Pand richt zich op biobased bouwmaterialen en ketenvorming: agrariërs telen grondstoffen, verwerkers maken materialen, bouwers passen deze toe. Tijdens het najaarsevenement kwamen ruim zestig ketenpartners samen om kennis te delen over ketenvorming, woningbouw en kostenontwikkeling. Het platform fungeert als on- en offline verbindingspunt voor partijen die de biobased bouwketen in Flevoland willen versterken.

Studenten als katalysator: WeShapeTheFuture

Horizon organiseerde in 2025 samen met Windesheim voor de vierde keer de hackathon WeShapeTheFuture. Meer dan 180 studenten uit diverse studierichtingen werkten met negen bedrijven en de gemeente Almere aan de vraag: hoe bouw je een duurzame woonwijk? De gemeente leverde een concrete casus en studenten kwamen met direct bruikbare oplossingen voor de deelnemende bedrijven.

Het belang van deze aanpak gaat verder dan de directe uitkomsten. Circulaire economie heeft een lange adem nodig. De studenten van vandaag zijn de ondernemers en managers van morgen. Door hen mee te nemen in het belang van circulair ondernemen investeert Horizon in de generatie die uiteindelijk de transitie moet waarmaken.

20250916 18 Hackaton Windesheim Web Sjors Evers 276 Horizon Flevoland

Innovatie uit Flevoland: BubbleFlush

Flevoland levert spraakmakende circulaire innovaties. Bubble Flush is daar een goed voorbeeld van. Horizon organiseerde in 2025 samen met VNO-NCW en de provincie Flevoland de Flevolandse Circulaire Innovatietop. Bubble Flush was een van de deelnemers – en won uiteindelijk de landelijke finale. Dit Flevolandse bedrijf ontwikkelde een reinigingstechnologie waarbij een ultrasonische lans via implosie van microbellen toiletten reinigt – zonder water, zonder chemicaliën. Wat nu nog in ziekenhuizen, zorginstellingen en bedrijfsgebouwen kubieke meters chloorproducten door het riool spoelt, kan straks worden vervangen door een schone, effectieve en milieuvriendelijke technologie. Ook Lelystad Airport Businesspark won de landelijke finale, met een slim waterhergebruiksysteem voor bedrijventerreinen.

Uitdagingen

Het werk op dit thema is niet eenvoudig. Beleid rondom de circulaire economie verandert regelmatig en onverwacht: bedrijven investeren op basis van geldend beleid, maar als dat beleid wijzigt – zoals eerder bij warmtepompen is gebleken – staan die investeringen er ineens verkeerd voor. Dat ondermijnt de bereidheid om te investeren. Daarnaast zijn verdienmodellen voor veel schakels in de keten nog niet sluitend, en hanteren financiers risicomodellen die de waarde van circulaire businesscases nog onvoldoende meewegen. Dat zijn structurele belemmeringen die Horizon niet alleen kan oplossen, maar waar wij wel actief op kunnen wijzen en bedrijven in kunnen begeleiden.

Van transitie naar verkennend thema

Grondstoffentransitie verdwijnt in 2026 als apart thema. Circulaire economie krijgt daarvoor in de plaats de status van verkennend thema. Dat is een bewuste keuze: het is een terrein waarop Horizon de afgelopen jaren hard heeft gewerkt, maar waarop verdienmodellen voor veel schakels in de keten nog niet sluitend zijn en beleid onvoldoende zekerheid biedt. 2026 is een transitiejaar waarin Horizon onderzoekt waar impact gemaakt kan worden.

Die verkenning heeft twee gezichten. Enerzijds de groene stroom: biobased bouwen, met DigiC en Van Polder tot Pand als actieve programma’s. Anderzijds de grijze stroom: verpakkingen en industriële materialen. Nieuwe Europese regelgeving rondom verpakkingen (Extended Producer Responsibility) maakt bedrijven die producten verpakken verantwoordelijk voor de gehele levenscyclus van die verpakking. Voor Flevoland, met zijn grote verpakkingsindustrie, betekent dit dat ondernemers niet alleen verantwoordelijk zijn voor hun product, maar ook voor de volledige levenscyclus van de verpakking. Horizon gaat bedrijven in 2026 proactief informeren en begeleiden bij de voorbereiding op deze wetgeving, zodat ze de overgang als concurrentievoordeel kunnen benutten in plaats van als valkuil.